Nalaz „policističnih jajnika“ na ultrazvuku često izaziva zabrinutost, naročito kada pacijentkinja nema izražene simptome ili je pregled urađen iz sasvim drugog razloga. Važno je odmah razjasniti jednu stvar: policistični izgled jajnika na ultrazvuku nije isto što i PCOS (sindrom policističnih jajnika). Ultrazvuk može pokazati karakterističnu policističnu morfologiju jajnika, ali taj nalaz sam po sebi nije dovoljan za postavljanje dijagnoze PCOS-a. Dijagnoza se postavlja na osnovu šire kliničke slike i jasno definisanih kriterijuma.

Šta zapravo znači „policistični jajnici“ na ultrazvuku?

Sam naziv može biti zbunjujući, jer se kod ultrazvučnog  nalaza „policistični jajnici“  ne radi o klasičnim cistama. Na ultrazvučnom pregledu procenjuju se broj malih folikula i volumen jajnika. Prema savremenim međunarodnim smernicama, kod odraslih žena policistična morfologija jajnika može se definisati prisustvom najmanje 20 folikula u jednom jajniku, kada se koristi odgovarajuća ultrazvučna tehnologija. Kada precizno brojanje folikula nije moguće, volumen jajnika od najmanje 10 ml može se koristiti kao jedan od kriterijuma. Dakle, ono što pacijentkinje ponekad dožive kao veliki broj sitnih „cista“ zapravo su mali folikuli.

Njihovo prisustvo samo po sebi ne znači da žena ima PCOS.

Kada se postavlja dijagnoza PCOS-a?

Kod odraslih žena dijagnoza PCOS-a postavlja se kada su, nakon isključivanja drugih mogućih uzroka, prisutna najmanje dva od sledeća tri kriterijuma:

• neredovni menstrualni ciklusi odnosno ovulatorna disfunkcija,
• klinički ili biohemijski znaci hiperandrogenizma,
• policistična morfologija jajnika na ultrazvuku.

To znači da žena može imati policistične jajnike na ultrazvuku, a da nema PCOS, ukoliko nema druge karakteristike sindroma. Važi i obrnuto. Žena može imati PCOS iako ultrazvuk ne pokazuje policističnu morfologiju jajnika, ukoliko su prisutna druga dva dijagnostička kriterijuma. Prema međunarodnim smernicama za dijagnostiku i lečenje PCOS-a, kod odraslih žena dijagnoza se postavlja na osnovu jasno definisanih kriterijuma, nakon isključivanja drugih mogućih uzroka.

Zato se dijagnoza PCOS-a ne postavlja samo na osnovu ultrazvučnog izveštaja.

Da li je ultrazvuk uvek potreban za dijagnozu PCOS-a?

Ne.

Ako odrasla žena ima neredovne cikluse odnosno ovulatornu disfunkciju i klinički ili biohemijski hiperandrogenizam, ultrazvuk nije neophodan za postavljanje dijagnoze PCOS-a. Ultrazvučni pregled naročito je koristan kada klinička slika nije potpuna i potrebno je utvrditi postoji li policistična morfologija jajnika. Drugim rečima, rečenica „na ultrazvuku su mi pronađeni policistični jajnici“ nije isto što i dijagnoza PCOS-a.

Da li svaka žena sa policističnim izgledom jajnika ima hormonske tegobe?

Ne.

Policistični jajnici na ultrazvučnom nalazu mogu se pronaći i kod žena koje imaju uredne menstrualne cikluse i nemaju kliničke ili biohemijske znake hiperandrogenizma. Zato je važno sagledati celokupnu kliničku sliku: kakvi su menstrualni ciklusi, postoji li ovulatorna disfunkcija, akne, pojačana maljavost, opadanje kose androgenog tipa ili laboratorijski potvrđen hiperandrogenizam. Ultrazvučni nalaz dobija pravi značaj tek kada se posmatra zajedno sa ostalim podacima.

Kako se PCOS može manifestovati?

PCOS nema istu kliničku sliku kod svake žene. Kod jedne pacijentkinje dominantan problem mogu biti neredovni ciklusi, kod druge akne ili pojačana maljavost, dok se kod treće PCOS otkrije tokom ispitivanja zbog izostanka ovulacije ili otežanog ostvarivanja trudnoće. Kod dela žena značajnu komponentu predstavljaju i metabolički poremećaji. PCOS je povezan sa povećanim rizikom od poremećaja glikoregulacije, insulinske rezistencije, dislipidemije i drugih metaboličkih faktora rizika. Međutim, oni nisu prisutni kod svake žene sa PCOS-om. Sindrom se može javiti i kod žena koje nisu gojazne. Zato ne postoji jedan „tipičan“ izgled pacijentkinje sa PCOS-om.

Da li je insulinska rezistencija kriterijum za dijagnozu PCOS-a?

Ne.

Iako su PCOS i insulinska rezistencija često povezani, insulinska rezistencija nije jedan od dijagnostičkih kriterijuma za PCOS. Žena može imati PCOS bez dokazane insulinske rezistencije, kao što insulinska rezistencija može postojati kod žene koja nema PCOS. Metabolička procena jeste važan deo sagledavanja pacijentkinje, ali je ne treba mešati sa kriterijumima na osnovu kojih se postavlja sama dijagnoza sindroma policističnih jajnika.

Da li AMH može da zameni ultrazvuk?

Kod odraslih žena, prema aktuelnim međunarodnim smernicama, AMH (anti-Müllerov hormon) može se koristiti kao alternativa ultrazvuku za procenu policistične morfologije jajnika u odgovarajućem dijagnostičkom algoritmu. Međutim, AMH ne treba koristiti kao jedini test za postavljanje dijagnoze PCOS-a. Takođe, nema potrebe istovremeno koristiti AMH i ultrazvučni nalaz samo radi potvrđivanja istog kriterijuma, jer to može povećati mogućnost prekomerne dijagnostike.

Povišen AMH sam po sebi nije dijagnoza PCOS-a.

Poseban oprez kod adolescentkinja

Kod adolescentkinja se PCOS dijagnostikuje drugačije i sa više opreza nego kod odraslih žena. Tokom godina nakon prve menstruacije neredovni ciklusi i multifolikularni izgled jajnika mogu biti deo normalnog pubertetskog razvoja. Zbog toga se ultrazvučni izgled jajnika ne koristi kao kriterijum za postavljanje dijagnoze PCOS-a kod adolescentkinja. U ovom uzrastu značaj imaju poremećaj menstrualnog ciklusa, definisan u odnosu na vreme proteklo od prve menstruacije, i hiperandrogenizam, nakon isključivanja drugih mogućih uzroka.

Šta treba uraditi ako ultrazvuk pokaže policistične jajnike?

Sledeći korak nije automatsko postavljanje dijagnoze PCOS-a niti započinjanje terapije. Potrebno je proceniti menstrualni ciklus, ovulatornu funkciju i eventualno prisustvo kliničkih znakova hiperandrogenizma. Kada postoji indikacija, procena se dopunjuje odgovarajućim hormonskim analizama i isključivanjem drugih stanja koja mogu dati sličnu kliničku sliku. Kod žena sa potvrđenim PCOS-om važna je i procena metaboličkih faktora rizika.Tek nakon sagledavanja svih ovih podataka može se zaključiti da li pacijentkinja zaista ima sindrom policističnih jajnika ili samo policistični izgled jajnika na ultrazvuku.

Policistični jajnici na ultrazvuku nisu isto što i PCOS

Ovo je najvažnija poruka. Ultrazvuk opisuje izgled jajnika. PCOS je sindrom. Jedno ne znači automatski drugo. Veći broj malih folikula na ultrazvuku nije dovoljan da bi se postavila dijagnoza PCOS-a. Potrebno je sagledati menstrualni ciklus i ovulaciju, postojanje kliničkog ili biohemijskog hiperandrogenizma i, kada je potrebno, ultrazvučni nalaz, uz isključivanje drugih mogućih uzroka.

Zakažite svoj pregled putem telefona: 063 384 940 ili 011 244 11 24

Nalazimo se u Baba Višnjinoj 37, Vračar, Beograd. Kako do nas možete pogledati ovde.

Aktuelne cene pregleda možete pogledati ovde.